Thời Đại Thám Hiểm chứng kiến những kỳ tích đáng kinh ngạc với các chuyến hành trình của nhiều đoàn thám hiểm châu Âu. Có lẽ nổi tiếng nhất trong số đó là chuyến đi của Christopher Columbus đến châu Mỹ, nhưng nhiều cuộc thám hiểm khác cũng mang tính đột phá không kém.
Ngoài việc tiếp xúc với một “lục địa mới”, việc đi vòng quanh Trái đất được coi là một kỳ công to lớn. Với những chuyến đi của Columbus và các cuộc thám hiểm tiếp theo của các nhà thám hiểm khác, việc đi vòng quanh thế giới được cho là có thể, nhưng ai sẽ là người đầu tiên?
Các cường quốc lớn của châu Âu đã nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ, nhưng chỉ có một cuộc thám hiểm do Ferdinand Magellan – nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha phục vụ vương miện Tây Ban Nha dẫn đầu mới thành công. Đó chính là cuộc thám hiểm Magellan.
Những Năm Đầu Đời & Những Chuyến Đi Đầu Tiên Của Magellan
Magellan sinh năm 1480 ở phía bắc Bồ Đào Nha, trong một gia đình quý tộc. Cha của ông, Rui Magellan, là thị trưởng của một thị trấn nhỏ. Ferdinand từng phục vụ cho nữ hoàng Eleanor, vợ Vua John II của vương triều Bồ Đào Nha. Sau cái chết của Vua John, Magellan phục vụ dưới thời Vua Manuel I. Năm 25 tuổi, ông tham gia một đoàn thám hiểm của Bồ Đào Nha tới Ấn Độ, nơi họ lập Francisco de Almeida làm phó vương đầu tiên tại đây. Magellan ở lại Ấn Độ gần một thập kỷ; sau đó, ông đi đến Malacca, nơi người Bồ Đào Nha chinh phục thành phố dưới sự chỉ huy của thống đốc Alfonso de Albuquerque năm 1511.
Magellan trở nên giàu có và được thăng chức nhờ những cống hiến trong cuộc chinh phục Malacca. Ông cũng có một người nô lệ tên là Enrique xứ Malacca, người sẽ sát cánh cùng ông trong nhiều chuyến đi sau này. Tuy vậy, Magellan bắt đầu trở nên nổi loạn và không tuân theo kỳ vọng của chính quyền Bồ Đào Nha. Ông rời đi mà không được phép, bị buộc tội buôn bán bất hợp pháp ở Morocco và thậm chí còn cãi nhau với Vua Manuel I của Bồ Đào Nha.
Magellan tìm tòi những biểu đồ hàng hải mới nhất có thể, nghiên cứu cùng nhà vũ trụ học Rui Faleiro về khả năng đi đến quần đảo Maluku (Moluccas) thông qua một cửa ngõ từ Đại Tây Dương đến Nam Thái Bình Dương ở châu Mỹ. Khi ở Malacca, Magellan kết bạn với hoa tiêu Francisco Serrao – người đã đến và ở lại Quần đảo Gia vị. Những bức thư của Serrao gửi cho Magellan sau đó rất hữu ích trong kế hoạch hành trình đến quần đảo này của ông.
Cam Kết Trung Thành Với Vương Miện Đối Thủ
Khi bị Vua Bồ Đào Nha thất sủng, Magellan quay sang cậy nhờ hoàng gia Tây Ban Nha giúp đỡ. Trước đó, ông nhiều lần bị Vua Bồ Đào Nha từ chối tài trợ chuyến thám hiểm. Vua Manuel I không chấp thuận kế hoạch của Magellan. Vậy nên ông bỏ quốc tịch Bồ Đào Nha, trình lên vua Charles I của Tây Ban Nha kế hoạch thám hiểm (Charles V khi đó là Hoàng đế La Mã Thần thánh).
Khi ấy, Tây Ban Nha đang bắt đầu bành trướng sang các lục địa khác, chủ yếu là châu Mỹ để củng cố đế chế, cạnh tranh với Đế quốc Bồ Đào Nha cũng đã khám phá hầu hết vùng duyên hải châu Phi, đến được Ấn Độ và thiết lập các thuộc địa khắp châu Phi và châu Á.
Hai đế chế Iberia thường xuyên mâu thuẫn, và giải quyết thông qua can thiệp của bên ngoài. Năm 1949, hai bên ký Hiệp ước Tordesillas phân chia lãnh thổ bên ngoài châu Âu. Năm 1529, Hiệp ước Zaragoza một lần nữa minh định cách chia lãnh thổ này. Trước khi hai bên đạt được thỏa thuận chính thức, Magellan và hạm đội của ông đã lần đầu tiên đi vòng quanh Trái đất thành công.
Magellan thuyết phục vua Tây Ban Nha rằng cuộc thám hiểm không vi phạm thỏa ước giữa Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Nhà vua cho phép ông ra khơi. Quyết định ấy khiến Vua Manuel I của Bồ Đào Nha cảm thấy bị xúc phạm. Người Bồ Đào Nha quấy phá công tác chuẩn bị hạm đội của Tây Ban Nha, thậm chí từng cử một hạm đội truy bắt Magellan nhưng bất thành.
Khám phá Đại Tây Dương và Châu Mỹ
Năm 1519, Magellan cùng thủy thủ đoàn khởi hành từ cảng Seville, Tây Ban Nha. Hạm đội vượt qua sông Guadalquivir tiến vào Đại Tây Dương qua cảng Sanlucar de Barrameda. Do nhiều khó khăn phát sinh, hành trình ban đầu bị trì hoãn hơn một tháng để phải di chuyển qua lại giữa Seville nhằm giải quyết các vấn đề. Cuối cùng, sau hơn bốn tháng lênh đênh trên biển, họ đặt chân đến vùng duyên hải Châu Mỹ.
Vào tháng 12 năm 1519, đoàn Magellan cập bến tại khu vực mà ngày nay là Rio de Janeiro. Hành trình đưa họ vượt qua cửa sông rộng lớn Rio de la Plata và đặt chân đến vùng đất mà họ đặt tên là Patagonia. Tại Patagonia xảy ra những cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa người Tây Ban Nha và thổ dân bản địa. Sau khi trao đổi hàng hóa, người Tây Ban Nha bắt cóc một vài thổ dân mang về dâng vua. Đáng tiếc thay, những người bị bắt đều không thể sống sót.
Tháng 3 năm 1520, hạm đội rơi vào hoàn cảnh khắc nghiệt. Họ buộc phải trú ẩn tại cảng San Julian. Cảm thấy chuyến đi là một thất bại, một bộ phận thủy thủ dưới sự dẫn đầu của những kẻ cầm đầu âm mưu nổi loạn chống lại Magellan. Cuộc nổi loạn bị dập tắt; những sĩ quan nổi loạn bị tử hình hoặc trục xuất, trong khi Magellan tha thứ cho những kẻ còn lại vì ông cần họ để tiếp tục hành trình.
Sau đó, thủy thủ đoàn của một trong năm con tàu, San Antonio, một lần nữa chống lại Magellan và quay trở lại Tây Ban Nha.
Eo biển Magellan và Thái Bình Dương
Sau nỗ lực gian nan tìm kiếm lối thoát ra Thái Bình Dương (khi đó được biết đến với cái tên Mar del Sur), hạm đội cuối cùng cũng đến được Eo biển Magellan. Ban đầu Magellan đặt tên cho khu vực này là Eo biển Các Thánh (estrecho de Todos los Santos), nhưng sau này nó được đổi thành tên ông để vinh danh nhà thám hiểm này.
Eo biển Magellan là một vùng biển đầy thử thách. Thấy những đống lửa do người bản địa đốt, người Tây Ban Nha đặt tên vùng này là “Tierra del Fuego” (Vùng đất của lửa). Sau khi băng qua eo biển, đoàn tàu lênh đênh ba tháng trên đại dương trước khi tìm được đất liền để cập bến. Điều kiện sống hết sức khắc nghiệt.
Đại dương mà họ biết tới với cái tên Mar del Sur được đổi thành Thái Bình Dương vì sóng yên bể lặng trong suốt hành trình của họ.
Khó khăn dần giảm bớt khi đoàn tàu cập bến Quần đảo Mariana. Hạm đội lúc này đã rệu rã sau hơn 3 tháng lênh đênh trên biển. Sau đó, họ đã đến được Philippines, trở thành những người châu Âu đầu tiên làm được điều này. Magellan tiến hành cải đạo người dân trên đảo sang Công giáo bằng cách phô diễn sức mạnh và thuyết phục họ trở nên giống như những người phương Tây.
Khám Phá Lịch Sử Thế Giới
Trận chiến Mactan: Cái chết của Magellan
Ở Philippines, người Tây Ban Nha tìm cách dụ dỗ dân bản địa cải sang đạo Công giáo. Để lấy lòng một tù trưởng địa phương, Magellan đề nghị giúp ông đánh bại một thủ lĩnh đối địch. Mục tiêu làchiếm đảo Mactan, buộc tù trưởng Lapu-Lapu khuất phục trước Tây Ban Nha, đồng thời cải đạo cho người dân nơi đây. Tuy nhiên, quân Tây Ban Nha hoàn toàn thất bại – họ không chuẩn bị kĩ càng và bị áp đảo về quân số. Magellan tử trận.
Magellan chết, đoàn thám hiểm phải chọn người kế vị. Hai cái tên được chọn đều là em rể Magellan, Duarte Barbosa, và Juan Serrano. Nhưng rồi bi kịch lại ập đến – ngày đầu tiên của tháng Năm, khi lên đảo dự tiệc với dân Cebuano, người Tây Ban Nha bị tấn công bất ngờ và thảm sát. Kẻ phản bội đứng sau chuyện này là Enrique, vốn là nô lệ của Magellan.
Theo di nguyện thì Enrique lẽ ra được trả tự do sau khi chủ nhân qua đời, nhưng đoàn thám hiểm lại bắt anh ta tiếp tục làm phiên dịch. Enrique thông đồng với tù trưởng đảo Humabon hòng giành lại tự do cho mình.
Cả hai vị chỉ huy mới đều bị sát hại, Juan Lopez de Carvalho được chọn làm thuyền trưởng kế tiếp.
Đoàn tàu lại lên đường, lúc này chỉ còn 2 chiếc tàu: Trinidad và Victoria. Nhưng rồi Carvalho bị đánh giá là không đủ năng lực chỉ huy, đoàn thám hiểm chọn Gonzalo Gomez de Espinosa làm thuyền trưởng mới của tàu Trinidad, còn Juan Sebastian Elcano sẽ lãnh đạo tàu Victoria.
Khi đến quần đảo Moluccas, họ nhận định phải trở về Tây Ban Nha càng nhanh càng tốt. Tuy nhiên, tàu Trinidad quá cũ nên chỉ có Victoria khởi hành về Tây Ban Nha, hẹn Trinidad sẽ nối gót sau. Elcano cùng thủy thủ đoàn vòng qua châu Phi, và vào tháng Chín năm 1522, họ cập bến Tây Ban Nha, đánh dấu chuyến đi vòng quanh thế giới đầu tiên trong lịch sử.
