Đại Nghị Bách Nhân – Comitia centuriata thời La Mã Cộng Hoà – là một trong ba hình thức hội nghị bỏ phiếu theo hiến pháp La Mã. Tên gọi này phát xuất từ cách chia công dân La Mã thành các nhóm 100 người theo đẳng cấp xã hội của họ.
Ban đầu người ta chia nhóm 100 dựa trên địa vị của các cử tri trong quân đội, về sau thì căn cứ vào độ giàu có của họ.
Đại Nghị Bách Nhân nhóm họp khi cần bỏ phiếu cho các vấn đề lập pháp, bầu cử, hoặc xét xử. Quyết định của từng nhóm 100 sẽ theo ý kiến đa số của nhóm đó. Mỗi nhóm 100 được phân bổ 1 phiếu, bất kể nhóm đó có bao nhiêu người.
Khi đa số các nhóm 100 cùng đưa ra quyết định giống nhau thì đó sẽ là quyết định cho vấn đề được bàn, phiên họp chấm dứt.
Chỉ cơ chế Đại Nghị Bách Nhân mới có thẩm quyền tuyên chiến, hoặc bầu các vị trí lãnh đạo của chính quyền La Mã Cộng Hoà gồm: consuls (Chấp chính quan), praetors (Pháp quan), và censors (Kiểm Sát Quan)
Cũng chỉ có Đại Nghị Bách Nhân mới được thông qua luật lex de imperio trao quyền chỉ huy tối cao, tức Imperium, cho Consuls và Praetors, và luật lex de potestate censoria để trao quyền kiểm sát cho censors.
Ngoài ra, Đại Nghị Bách Nhân còn là toà án tối cao trong một số vụ kiện (nhất là các án liên quan đến tội phản quốc), hoặc phê chuẩn các đề xuất của quan Census.
Vì La Mã áp dụng thể chế dân chủ trực tiếp nên công dân trực tiếp bỏ phiếu chứ không thông qua đại biểu. Như vậy, các công dân cử tri chỉ có quyền bỏ phiếu mà thôi. Mỗi đại nghị tổ chức sẽ có một viên quan (magistrate) chủ trì, và viên quan đó sẽ quyết định mọi thứ về quy trình và pháp lý.
Tóm lại, viên quan chủ trì có quyền tuyệt đối đối với đại nghị. Rào cản duy nhất nằm ở quyền phủ quyết của các viên quan khác.
Bất kỳ quyết định nào của quan chủ trì đều có thể bị phủ quyết bởi hộ dân quan (tribunus plebis), hoặc một quan chức cấp cấp cao hơn (Như một consul có thể phủ quyết praetor).
Quy trình của một đại nghị Comitia Centuriata
Hệ thống dân chủ trực tiếp của La Mã có hai dạng hội nghị để bỏ phiếu về các vấn đề lập pháp, bầu cử, và xét xử. Loại thứ nhất gọi là comitia, hay Đại Nghị. Đại Nghị Bách Nhân thuộc về loại này. Đại Nghi là những buổi họp toàn thể công dân khi cần ý kiến chính thức, như việc thông qua một đạo luật. Luật Đại Nghị được áp dụng để điều hành những Đại Nghị này. Dạng thứ hai gọi là conclilium, hay Hội Đồng, hình thức hội họp của những nhóm công dân đặc biệtđể trao đổi những công việc chính thức.
Ngoài hai thể thức trên, ta còn có conventio, hay Họp Nhóm, là những cuộc tụ tập để thảo luận, trao đổi, hay diễn thuyết, không mang tính chính thức. Nhưng công dân không có chức vụ chỉ được phát biểu trong những buổi Họp Nhóm này, ra ngoài Đại Nghị hay Hội Đồng thì phải im. Trước các phiên Đại Nghị người ta hay tổ chức các buổi Họp Nhóm như một kiểu vận động hành lang.
Trước khi diễn ra đại nghị phải phát thông báo trước ba ngày. Nếu là các kỳ bầu cử thì cần khoảng thời gian 3 lần chợ phiên (market-day) tính từ khi phát thông báo cho tới khi bầu. Khoảng thời gian này gọi là trinundium để cho các ứng viên đi vận động.
Năm 98 TCN, đạo luật lex Caecilia Didia được thông qua, yêu cầu phải có khoảng thời gian tương tự, tức 3 lần chợ phiên, kể từ khi đề xuất một đạo luật cho tới khi biểu quyết đạo luật ấy.
Trong các vụ án hình sự, viên quan chủ trì đại nghị phải phát đi thông báo (gọi là diem dicere) cho bị can vào ngày đầu tiên của cuộc điều tra (anquisito). Cuối mỗi ngày, viên quan chủ trì phải thông báo cho bị can (diem prodicere) biết tình trạng điều tra. Sau mỗi cuộc điều tra thì cần khoảng thời gian 3 lần chợ phiên trước khi biểu quyết phán tội.
Mỗi lần chỉ được mở một đại nghị. Quan chủ trì có quyền “giải tán” đại nghi bất kỳ lúc nào. Ngoài quan chủ trì thì còn nhiều chức việc khác phụ giúp những việc như giải quyết các tranh cãi, phổ biến quy chế bỏ phiếu hay khiếu nại.
Ngoài ra còn có các tư tế (gọi là Augurs) dự khán, giúp diễn giải ý kiến của chư thần thông qua những điềm báo, vì người La Mã rất tin rằng thần thánh cũng muốn có ý kiến của họ. Quan chủ trì buộc phải gieo quẻ để hỏi ý thần linh vào đêm trước khi diễn ra đại nghị, quy trình này gọi là auspices. Có nhiều trường hợp các quan chủ trì lợi dụng việc này để trì hoãn những đại nghị không diễn ra theo ý họ, bằng cách nói trớ rằng điềm báo không tốt.
Vào ngày bỏ phiếu, cử tri sẽ tham gia các buổi Họp Nhóm trước để tranh luận, bàn bạc, hoặc nghe thuyết trình về chủ đề hay sự việc sẽ xảy ra trong đại nghị. Họ không nhất thiết phải họp nhóm theo Nhóm 100 của mình. Chỉ được diễn thuyết nếu vấn đề cần bỏ phiếu liên quan tới việc lập pháp hoặc xét xử, và phải được phép của quan chủ trì. Trong các phiên họp nhóm sẽ có một viên chức việc đọc lớn điều khoản sẽ bỏ phiếu trong đại nghị. Hộ dân quan có thể phủ quyết điều khoản này trước khi nó được thông cáo, sau đó thì không được nữa.
Các buổi Họp Nhóm kết thúc, cử tri trở lại nhóm 100 của mình, rồi bỏ phiếu vào trong một cái lọ. Phiếu bầu thường là một viên sỏi hoặc thẻ. Có chức việc custodes coi các hòm phiếu, rồi đếm phiếu, báo kết quả cho quan chủ trì. Quyết định đa số trong mỗi nhóm 100 sẽ là kết quả phiếu bầu của nhóm ấy. Nếu việc bỏ phiếu không kết thúc trước khi trời tối thì đại nghỉ giải tán, hôm sau họp lại.
