Blog Lịch Sử

Vòng lặp 300 năm trong lịch sử Trung Quốc

300 năm là một chu kỳ thịnh suy bí ẩn của các triều đại Trung Hoa, dường như mọi thời chỉ loanh quanh ở giới hạn này

van ly truong thanh qua cac trieu dai trung hoa

Từ sau triều Tần ngắn ngủi, thời gian tồn tại của các triều đại lớn ở Trung Quốc đều chạm một mốc: trên dưới 300 năm một chút. Nhà Hán đúng là vượt qua mốc 400, nhưng thực tế nó bị gián đoạn với nhà Tân của Vương Mãng xen vào giữa Tây Hán – Đông Hán. Còn lại, Đường trụ được 289 năm, Tống 320 năm, Minh 276 năm và Thanh 267 năm.

Trong các nguyên nhân dẫn đến vòng lặp này, thôn tính đất đai là một trong những vấn đề chủ chốt. Sử gia Hoàng Nhân Vũ (1918-2000) cho rằng một nhà nước trung ương tập quyền đúng nghĩa là nhà nước có thể đánh thuế đến mọi nông dân.

Nhà Tần với tư tưởng “pháp trị” của Hàn Phi đã đạt đến rất gần lý thuyết này, nhưng sau khi thống nhất Lục quốc, thời gian tồn tại quá ngắn và lại áp dụng nó một cách cực đoan (VD luật quá nghiêm và thuế khóa, lao dịch quá nặng).

Để thu thuế hiệu quả, cần luật pháp được tuân thủ và một hệ thống quản lý chặt chẽ từ trung ương tới địa phương, để đảm bảo không ai khai man, trốn thuế, hay thôn tính đất đai. Mọi đơn vị sản xuất và phân phối từ nông dân, thợ thủ công đến thương nhân đều chịu sự kiểm soát của triều đình. Như vậy chỉ cần không gặp thiên tai quy mô lớn, đời sống người dân sẽ được bảo đảm và chả ai rỗi hơi đi khởi nghĩa cả .

Tuy nhiên, theo thời gian, quá trình thôn tính ruộng đất diễn ra âm thầm và dần dần làm suy yếu triều đình. Khi địa chủ, quý tộc, quan chức địa phương dùng thủ đoạn hay bạo lực tước đoạt ruộng đất của nông dân tự do, người dân không còn cách nào khác phải đi làm thuê và trở thành tá điền, có khi trên chính mảnh đất cũ của họ. Mức thu tô thường rất cao, cuối thời Minh lên đến 70-80% thu hoạch. Về cơ bản, mỗi mảnh đất bị sát nhập là một khoản thuế của nhà nước bị chuyển vào túi tư nhân.

Tại sao Lưu Bang lập nên đại nghiệp còn Lưu Bị thì không?
Nhà Minh và những ông vua kỳ cục bậc nhất trong lịch sử
Vài nét về bản đồ Trung Quốc hiện nay

Khó mà hy vọng địa chủ, quý tộc, quan chức địa phương ngoan ngoãn khai đúng nhân khẩu, diện tích ruộng rồi nộp đủ thuế lên. Trời cao hoàng đế xa, ít nhiều họ đều câu kết với nhau để trốn, gian lận từ diện tích tới nhân khẩu. Việc thôn tính đất đai càng nghiêm trọng thì sự kiểm soát của trung ương càng yếu. Trong Hán Thư có chép: “Kẻ mạnh thì ruộng vườn ngàn mảnh, kẻ yếu thì tấc đất cắm dùi cũng không” (“Cường giả quy điền dĩ thiên số, nhược giả tằng vô lập chùy chi cư”, Hán Thư, Vương Mãng truyện).

Thời Bắc Tống có sáu đại thần trong triều bị dân gian gọi là “Lục tặc” (trong đó nổi bật nhất là Sái Kinh, Chu Miện, Đồng Quán), sau khi toàn bộ bị giáng chức hay xử tử, triều đình thu về đến 30 vạn mẫu ruộng tốt.

Khi quá trình này đạt đến độ chín, nó sẽ kết hợp với sự đói kém, mất mùa, thiên tai và ngoại địch xâm lấn, bào mòn các nguồn lực của triều đình và sụp đổ sau đó là tất yếu (từ bên trong như Đường hay trong ngoài kết hợp như Minh). Tô thuế quá nặng nề, dân muốn sống chỉ còn cách đánh cướp địa chủ, giết quan tạo phản, mà khởi nghĩa thời Minh mạt có thể lấy làm ví dụ: Thiểm Tây vào mấy năm Sùng Trinh đầu tiên loạn thành một mớ do đã mất mùa còn bị tăng thuế. Lý Tự Thành với Trương Hiến Trung đều khởi binh từ vùng này mà đánh ra.

Các thế gia – địa chủ địa phương với ruộng đất và nhân khẩu quản lý đông, sẽ tồn tại nếu giữ trung lập hoặc chọn đúng phe thắng để đầu tư, hoặc biết đổi phe đúng lúc. Họ có thể ngoan ngoãn nộp đủ thuế khi chính quyền trung ương mạnh (thường là giai đoạn lập quốc), nhưng cũng sẽ tiếp tục thôn tính đất đai ngay khi có thể.

Toàn bộ lịch sử của các triều đại Trung Quốc là lịch sử đấu tranh giữa trung ương và những địa chủ hùng mạnh để giành kiểm soát đất đai cũng như dân số. Nó lặp đi lặp lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo thành một chu kỳ trên dưới 300 năm từ lúc thành lập-hưng thịnh-suy vong.

4.7/5 - (6 votes)

KHÁM PHÁ


Ảnh Việt Nam Xưa

  • Một gia đình người Việt giầu có vào năm 1870 (ảnh đã được phục chế màu)
  • Những nhạc công người Việt đang biểu diễn - Sài Gòn 1866
  • Lễ hội Phủ Dầy - Nam Định xưa, cách đây hơn 100 năm
  • Một ngôi miếu ở làng quê Bắc bộ từ những năm 1910s
  • Lễ hội Phủ Dầy - Nam Định xưa, cách đây hơn 100 năm
  • Lễ hội Phủ Dầy - Nam Định xưa, cách đây hơn 100 năm
  • Một vị chức sắc làng Xa La, tỉnh Hà Đông cũ - Ảnh năm 1915
  • Ảnh chụp cụ đồ Nho từ đầu thế kỷ XX
  • Hai vợ chồng người nông dân Bắc bộ năm 1910
  • Tục ăn trầu của phụ nữ Việt xưa
  • Tục ăn trầu của phụ nữ Việt xưa
  • Chân dung phụ nữ Việt Nam trước năm 1915
  • Chân dung một gia đình khá giả ở Miền Bắc
  • Mệ Bông Nguyễn Thị Cẩm Hà
  • Trạm tàu điện bờ hồ (nhìn từ góc Hàng Đào
  • Su ra doi cua tuyen ngon doc lap my
  • Đoạn trích từ Nhật ký của Nữ hoàng Victoria. Nguồn: Royal Collection Trust, Luân Đôn
  • Chân dung gia đình hoàng gia năm 1846
  • Nữ hoàng Victoria và Abdul Karim tại Cung điện Buckingham. Nguồn: The New York Times
  • Chân dung Thằng Mõ chụp năm 1902
  • Lính hầu đang khiêng một vị chức sắc cấp huyện đi công vụ, ảnh chụp từ đầu thế kỷ XX
  • Học sinh đi học những năm cuối thế kỷ XIX
  • Những người bán hàng rong ven đường ở Bắc kỳ đầu thế kỷ XX
  • Không ảnh Hà Nội năm 1926
  • Một vị quan lớn cùng đoàn tuỳ tùng và lính cắp gươm, tráp theo hầu - Ảnh từ đầu thế kỷ XX
  • Ngày Tết của một gia đình khá giả ở miền Bắc những năm 1920s

Leave a Comment