Lịch Sử Tổng Hợp

Thuốc nổ và giải thưởng Nobel

Alfred Bernhard Nobel là người sáng lập giải thưởng danh giá nhất cho các nghành khoa học ngày nay, ông sinh ngày 21.10.1823

Alfred Bernhard Nobel là người sáng lập giải thưởng danh giá nhất cho các nghành khoa học ngày nay, ông sinh ngày 21.10.1823

Ngày 21.10.2023 vừa qua đánh dấu kỷ niệm 190 năm ngày sinh của nhà hóa học thực nghiệm, doanh nhân, tiến sĩ khoa học và học giả người Thụy Điển, người phát minh ra thuốc nổ và người sáng lập quỹ từ thiện trao giải mang tên ông, Alfred Bernhard Nobel. Vào ngày này, chúng ta nhớ đến những gì nhà khoa học vĩ đại đã để lại, tên tuổi của ông vẫn tự hào ghi dấu những khám phá vĩ đại mang lại lợi ích lớn lao cho nhân loại.

Alfred Nobel sinh ra ở Stockholm trong gia đình kỹ sư Emmanuel Nobel và con gái của một người bán sách, Andrietta Nobel. Trong số tám người con, chỉ có bốn người con trai sống sót đến tuổi trưởng thành – Alfred, Robert, Ludwig và cậu út Emil. Năm 1879, ba người anh trai thành lập một công ty công nghiệp dầu mỏ lớn, có tên “Hiệp hội Sản xuất Dầu khí Anh em nhà Nobel”. Họ khai thác dầu và mở một nhà máy lọc dầu ở Baku, thủ đô Azerbaijan, lúc bấy giờ thuộc đế chế Nga. Lần đầu tiên ở đế chế này, anh em nhà Nobel đã kết hợp tất cả các quy trình thành một chuỗi – từ thăm dò thực địa đến bán các chế phẩm từ dầu mỏ.

Làm giàu nơi đất khách

Trước đó, gia đình Nobel phải dời chân từ Thụy Điển đến Nga là do vấn đề tài chính của người cha. Năm 1837, Emmanuel Nobel buộc phải rời Stockholm đến Turku của Phần Lan, rồi chuyển đến St. Petersburg, nơi ông thành lập một xưởng đúc lớn. Việc sản xuất đã cung cấp việc làm cho gần một nghìn người. Nhà máy này sản xuất máy công cụ, động cơ hơi nước và hệ thống sưởi ấm gia đình đầu tiên cho nước Nga. Emmanuel Nobel thậm chí còn đạt được uy tín lớn hơn từ việc sản xuất chất nổ, bao gồm cả thủy lôi, được sử dụng trong Chiến tranh Krym. Số lượng đơn đặt hàng đã mang lại cho gia đình sự ổn định tài chính mà họ đã đánh mất ở Stockholm.

Sự sung túc về vật chất cho phép trẻ em nhận được một nền giáo dục tốt, các con trai có thể nói và viết thông thạo nhiều ngôn ngữ, nghiên cứu khoa học, đặc biệt quan tâm đến hóa học và văn học. Trong hai năm – từ 1850 đến 1852 – chàng thanh niên Alfred Nobel đã du lịch qua Pháp, Ý, Mỹ và Đức. Ở Pháp, anh làm việc một thời gian trong phòng thí nghiệm nơi nhà hóa học Ascanio Sobrero lần đầu tiên thu được nitroglycerin. Biết rất rõ nitroglycerin lỏng là một chất nguy hiểm, nhưng chàng trai trẻ ngay lập tức bị ám ảnh bởi ý tưởng chế ngự năng lượng bùng nổ của nó và sử dụng vào các kênh hữu ích. Có lẽ anh ta đã thừa hưởng niềm đam mê chất nổ từ cha mình khi ông chế tạo thủy lôi cho Sa hoàng.

Năm 1852, Alfred trở lại St. Petersburg và bắt đầu làm việc tại nhà máy của cha. Bốn năm sau, vào năm 1856, Nga thua trong Chiến tranh Krym và doanh nghiệp của người cha bị phá sản. Cha mẹ phải quay trở lại Thụy Điển một lần nữa, còn Alfred vẫn ở St. Petersburg và tiếp tục thí nghiệm với nitroglycerin trong phòng thí nghiệm của nhà hóa học Nikolai Nikolaevich Zinin.

Vào tháng 5 năm 1862, Alfred tiến hành những thí nghiệm đầu tiên với nitroglycerin. Anh ta đã nghĩ ra cách sau: anh ta ủ nitroglycerin vào một ống kim loại, đặt nó vào một ống trụ thép dài 5 cm có chứa bột màu đen và một mẩu dây bấc, sau đó lái xe ra khỏi thành phố và cho nổ thành công cấu trúc này. Đây là “ngòi nổ Nobel” đầu tiên.

Không thể tiếp tục nghiên cứu ở Nga, vì vậy nhà khoa học đã đến Stockholm, nơi ông nhận được bằng sáng chế về “sản xuất và sử dụng chất nổ” trong thời hạn 10 năm. Các nhà đầu tư là hai nhà tài chính người Pháp, anh em Emile và Isaac Pereire, những người đã đặt tuyến đường sắt đầu tiên ở Pháp. Năm 1864, ông nhận được bằng sáng chế cho hỗn hợp thuốc nổ và ngòi cháy chậm của mình, đồng thời cũng tìm được nhà đầu tư cho dự án mới. Và rồi nhà máy sản xuất nitroglycerin đã xuất hiện ở Thụy Điển.

Ở dạng lỏng, nitroglycerin phát nổ khi có chuyển động nhỏ nhất. Bất chấp mọi biện pháp phòng ngừa, một vụ nổ khủng khiếp đã xảy ra tại một trong những nhà máy, cướp đi sinh mạng của Emil, em trai út của Alfred Nobel. Thảm kịch này đã khiến người cha bị đột quỵ và nằm liệt giường mãi mãi. Nhưng Alfred đã tìm thấy sức mạnh để đứng vững và không từ bỏ việc nghiên cứu của mình. Tuy nhiên, tai nạn ngày càng xảy ra thường xuyên hơn, sau đó việc sản xuất nitroglycerin bị cấm ở Thụy Điển. Nhưng Nobel đã tìm ra cách ngăn chặn một vụ nổ ngoài ý muốn trong khi vẫn duy trì được đặc tính của chất nổ.

Nobel không chỉ liên quan đến chất nổ. Ông trở thành tác giả của 355 bằng sáng chế trong các lĩnh vực hoàn toàn khác nhau – trong y học, luyện kim, hóa học, sinh học. Nhưng trước hết, nhà nghiên cứu vẫn rất quan tâm đến chất nổ. Và rồi thuốc nổ dynamic được sáng chế ra.

Đột phá vang dội

Để ngăn chặn vụ nổ, Nobel đã cố gắng thêm rượu methyl vào nitroglycerin để làm cho nó không nổ. Nhưng việc khôi phục sức nổ của nitroglycerin cũng khó khăn và nguy hiểm như việc ngăn chặn nó.

Nobel đã thử trộn nitroglycerin với bụi, xi măng, phấn, mùn cưa… Vô hiệu. Giải pháp cho vấn đề này là đá trầm tích diatomit, hay còn gọi là “bột núi”, một loại đá từ đáy hồ chứa, tương tự như đá vôi rời. Lần nọ, Nobel đã vô tình làm đổ nitroglycerin lên một gói diatomic được bọc bằng bìa cứng. Sau đó, nhà khoa học đã tiến hành một loạt thử nghiệm nổ và hỗn hợp này cho kết quả đáng chú ý. Mặc dù nó kém hơn đáng kể về sức nổ so với nitroglycerin lỏng nhưng nó an toàn và mạnh hơn thuốc súng gấp 5 lần và quan trọng nhất là hoàn toàn an toàn cả trong quá trình vận chuyển và bảo quản.

Nobel gọi loại thuốc nổ mới được tạo ra, từ tiếng Hy Lạp cổ là dynamis, có nghĩa là “sức mạnh”.

Vào ngày 25.11.1867, Alfred Nobel được cấp bằng sáng chế về thuốc nổ. Trong tám năm tiếp theo, tính đến giữa thập niên 1870, ông đã mở 17 nhà máy. Hơn 3 nghìn tấn thuốc nổ được sản xuất mỗi năm. Nhờ thuốc nổ, công trình xây dựng Đường hầm Gotthard dài 15 km trên dãy Alps và Kênh Corinth ở Hy Lạp đã hoàn thành.

Nhưng thuốc nổ lại kỵ nước và dễ biến chất khi bảo quản lâu ngày. Nobel đã tìm ra cách khắc phục. Năm 1876, ông đã tạo ra và được cấp bằng sáng chế cho thuốc nổ dẻo (plastid), có biệt danh là “thạch nổ”. Các đặc tính của nó được cải thiện về mọi mặt: plastid không bị phân hủy theo thời gian, không bị mất đặc tính khi tiếp xúc với nước và mạnh hơn nhiều so với phiên bản đầu tiên của thuốc nổ.

Và vào năm 1887, Nobel đã giới thiệu ra công chúng một loại thuốc nổ cải tiến hơn – bột ballistite không khói, cũng dựa trên nitroglycerin trộn với nitrocellulose và long não.

Đọc thêm trên Lịch Sử Thế Giới

Giải thưởng Nobel

Đến năm 1888, Alfred Nobel đã sở hữu một khối tài sản ấn tượng, các công ty của ông rải khắp ở khoảng 20 quốc gia và chất nổ dựa trên bằng sáng chế của ông đã được sản xuất tại 100 nhà máy trên khắp thế giới. Ông không có vợ hay người thừa kế. Và cùng năm đó, một sự kiện xảy ra khiến ông phải suy nghĩ về tương lai các công trình nghiên cứu và các sản phẩm của mình: trong một bản cáo phó, tờ báo nọ (có thể do đăng nhầm) đã gọi nhà khoa học này là “người buôn cái chết” và “triệu phú máu”.

Nobel, trong suốt cuộc đời của mình, cho đến 8 năm trước khi qua đời, đã biết rằng ông sẽ được lưu lại như thế nào trong ký ức của nhiều thế hệ mai sau. Vì vậy, nhà hóa học đã viết bản di chúc nổi tiếng của mình, trong đó ông ra lệnh chuyển toàn bộ tài sản của mình cho Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển “để thành lập một quỹ, mà thu nhập từ quỹ này sẽ được viện hàn lâm phân bổ hàng năm như một phần thưởng cho những người có đóng góp lớn nhất, những khám phá quan trọng và độc đáo hoặc những thành tựu trí tuệ trong lĩnh vực kiến ​​thức và tiến bộ rộng lớn”.

Nhưng hai năm sau, ông viết di chúc thứ hai, hủy bỏ di chúc đầu tiên, trong đó nêu quyết định thành lập quỹ riêng của mình, dùng lợi tức thường niên từ đó để trả tiền thưởng “cho những người trong năm trước đã mang lại lợi ích lớn nhất cho nhân loại”. Các giải thưởng sẽ được trao trong một số lĩnh vực:

1 – cho khám phá lớn nhất trong lĩnh vực vật lý;

2 – cho khám phá hoặc phát minh quan trọng nhất trong lĩnh vực hóa học;

3 – cho những khám phá trong lĩnh vực sinh lý học và y học;

Hai phần còn lại nhằm khen thưởng những cá nhân đã đạt được thành công trong lĩnh vực văn học hoặc phong trào hòa bình. Lĩnh vực thứ sáu, kinh tế, được bổ sung vào năm 1968. Alfred Nobel đã tặng 31 triệu curon (đơn vị tiền Thụy Điển) cho quỹ này.

Giải thưởng không bao gồm việc trao giải cho các nhà toán học, vì vào thời điểm đó đã có giải thưởng về toán học từ nhà vua Thụy Điển, đồng thời cũng có ý kiến ​​​​cho rằng Nobel coi toán học là một môn khoa học trừu tượng không thể mang lại nhiều lợi ích cho thế giới như những giải được liệt kê. Tuy nhiên, còn có cách lý giải khác:

Nhìn chung, “vua thuốc nổ” được biết đến như một con người kỳ quặc. Báo chí thời bấy giờ rất ưa mô tả về sự lập dị của ông, về đường tình duyên trắc trở và những mối tình bất hạnh của ông. Chẳng hạn, ông từng cố gắng thuyết phục quốc vương Thụy Điển thành lập Viện tự tử, trong khi chính ông luôn bị ám ảnh bởi ý nghĩ rằng một ngày nào đó ông sẽ bị chôn cất khi còn chưa chết hẳn giống như trường hợp của nhà văn Nga Nikolai Gogol. Cũng chính bởi điều này mà trong di chúc, ông yêu cầu người thân cắt ven máu ở cổ tay ông sau khi ông trút hơi thở cuối cùng. Trong tình yêu, Alfred Nobel thực sự là người kém may mắn. Một số người cho rằng sở dĩ không có giải Nobel Toán học bởi vì khi ở St Peterburg, chàng trai Alfred Nobel 17 tuổi đã cực kỳ đau khổ chứng kiến cô bạn học xinh đẹp người Đan Mạch mà chàng phải lòng cuối cùng lại về tay một anh bạn người Nga chỉ vì chàng Nga này giải toán giỏi hơn Alfred. Khi đầu đã bạc, “vua thuốc nổ” vẫn yêu chết mê chết mệt Sophie Hess, một cô gái trẻ người Vienna. Cuộc tình này kết thúc bằng việc “hoa đẹp thành Vienna” ẵm của ông một mớ tiền lớn để đến với một sĩ quan kỵ binh trẻ tuổi.

Vào ngày 29.6.1900, điều lệ của quỹ đã được Quốc hội Thụy Điển phê chuẩn. Giải thưởng Nobel đầu tiên được trao vào năm 1901. Trong số những người đoạt giải đầu tiên có nhà vật lý người Đức Wilhelm Roentgen, người đầu tiên tìm hiểu về đặc tính của tia X xuyên qua các vật thể mờ đục và chụp những bức ảnh đầu tiên sử dụng tia X.

Alfred Nobel qua đời vào ngày 10.12.1896 tại San Remo, Ý, do xuất huyết não. Nhà khoa học theo chủ nghĩa hòa bình nổi tiếng được chôn cất tại một nghĩa trang ở Stockholm. Lễ trao giải hàng năm diễn ra vào ngày Alfred Nobel qua đời. Vào năm 2023, khoản thanh toán bằng tiền mặt là 11 triệu curon – gần 1 triệu USD.

Trong suốt thời gian tồn tại, giải Nobel đã được trao 573 lần cho 900 người đoạt giải, trong đó có 24 người Nga (năm nay, người mới nhất trong số họ là Alexey Ekimov, đoạt giải trong lĩnh vực hóa học).

Năm 1958, nhà văn Liên Xô Boris Pasternak từ chối giải thưởng văn học “vì những thành tựu nổi bật trong thơ trữ tình hiện đại và trong lĩnh vực văn xuôi vĩ đại của Nga”. Chính phủ Liên Xô buộc ông phải làm điều này vì coi cuốn tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago “có hại về mặt tư tưởng”.

Người đoạt giải Nobel trẻ nhất là Malala Yousafzai, 17 tuổi đến từ Pakistan, người được trao Giải Hòa bình năm 2014 “vì cuộc đấu tranh chống lại sự áp bức trẻ em và thanh thiếu niên cũng như quyền được giáo dục của trẻ em”.

Giải thưởng được trao hai lần cho Marie Curie: Giải vật lý (1903) và hóa học (1911); Linus Pauling được trao Giải Hóa học (1954) và Giải Hòa bình (1962); John Bardeen hai lần nhận Giải vật lý vào năm 1956 và 1972; Frederick Sanger đã hai lần đoạt Giải Hóa học vào năm 1958 và 1980. Giải thưởng Hòa bình đã được trao cho Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế vào các năm 1917, 1944 và 1963, và Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về Người tị nạn vào năm 1954 và 1981.

5/5 - (3 votes)

KHÁM PHÁ


Ảnh Việt Nam Xưa

  • Một gia đình người Việt giầu có vào năm 1870 (ảnh đã được phục chế màu)
  • Những nhạc công người Việt đang biểu diễn - Sài Gòn 1866
  • Lễ hội Phủ Dầy - Nam Định xưa, cách đây hơn 100 năm
  • Một ngôi miếu ở làng quê Bắc bộ từ những năm 1910s
  • Lễ hội Phủ Dầy - Nam Định xưa, cách đây hơn 100 năm
  • Lễ hội Phủ Dầy - Nam Định xưa, cách đây hơn 100 năm
  • Một vị chức sắc làng Xa La, tỉnh Hà Đông cũ - Ảnh năm 1915
  • Ảnh chụp cụ đồ Nho từ đầu thế kỷ XX
  • Hai vợ chồng người nông dân Bắc bộ năm 1910
  • Tục ăn trầu của phụ nữ Việt xưa
  • Tục ăn trầu của phụ nữ Việt xưa
  • Chân dung phụ nữ Việt Nam trước năm 1915
  • Chân dung một gia đình khá giả ở Miền Bắc
  • Mệ Bông Nguyễn Thị Cẩm Hà
  • Trạm tàu điện bờ hồ (nhìn từ góc Hàng Đào
  • Su ra doi cua tuyen ngon doc lap my
  • Đoạn trích từ Nhật ký của Nữ hoàng Victoria. Nguồn: Royal Collection Trust, Luân Đôn
  • Chân dung gia đình hoàng gia năm 1846
  • Nữ hoàng Victoria và Abdul Karim tại Cung điện Buckingham. Nguồn: The New York Times
  • Chân dung Thằng Mõ chụp năm 1902
  • Lính hầu đang khiêng một vị chức sắc cấp huyện đi công vụ, ảnh chụp từ đầu thế kỷ XX
  • Học sinh đi học những năm cuối thế kỷ XIX
  • Những người bán hàng rong ven đường ở Bắc kỳ đầu thế kỷ XX
  • Không ảnh Hà Nội năm 1926
  • Một vị quan lớn cùng đoàn tuỳ tùng và lính cắp gươm, tráp theo hầu - Ảnh từ đầu thế kỷ XX
  • Ngày Tết của một gia đình khá giả ở miền Bắc những năm 1920s

Leave a Comment